شاه اسماعيل در همهء جنگها فاتح بود مگر در جنگ پنجم كه به واسطهء عمليات توپخانه عثمانيها شكست خورد . وى در سال 930 قمرى وفات يافت . « 1 » 1 - 2 . علل موفقيت شاه اسماعيل يك . موفقيت معنوى خاندان صفوى چنان كه گفته شد ، شيخ صفىالدين اردبيلى ، جد خاندان صفوى ، از صوفيان بنام بود و مريدان بسيارى داشت و پس از وى اين ارادت به فرزندانش ادامه يافت . خاندان صفويه ، پيش از رسيدن به قدرت ، در ميان مردم موقعيت ويژه داشتند و مورد توجه و علاقهء آنها بودند و در واقع بر قلب بخشى از مردم ايران حكومت مىكردند . شاه اسماعيل با يارى مريدان و استفاده از موقعيت معنوى خويش توانست مردم را به خود جلب كند و سلسلهء صفويه را تشكيل دهد . دو . هرج و مرج داخلى هرج و مرج داخلى و عدم قدرت مركزى يكى از علل مهم انقراض يك سلسله و تشكيل سلسله ديگر است . وضع سياسى ايران ، پيش از روى كار آمدن صفويه ، دچار هرج و مرج و حكومت ملوك الطوايفى بود و در هر گوشه و كنارى ، فردى داعيهء استقلال داشت و چون قدرت مركزى و وحدت وجود نداشت ، شاه اسماعيل در مدت كوتاهى توانست مدعيان سلطنت و رقباى خود را از ميان بردارد و حكومت واحدى را تشكيل دهد . سه . آمادگى مردم براى نجات از وضع موجود در دوران حكومت مغولها و تيموريان ، مردم ايران به علت عمليات وحشيانه ، متوارى شده ، در گوشه و كنار با ترس و هراس زندگى مىكردند ، و در انتظار بازگشت روزگار گذشته بودند تا زندگى آرام و آسوده‌اى داشته باشند و به كسب و كار خود مشغول شوند . در اواخر حكومت تيموريان ، هرج و مرج در امور كشور راه يافت و در هر گوشه و كنار ، بساط حكومت و سلطنت گسترده شد و جنگهاى داخلى براى توسعه قلمرو نفوذ به وجود آمد و در نتيجه موجب خرابى و ناراحتى مردم گرديد . همين كه خاندان صفويه آهنگ تشكيل حكومت

--> ( 1 ) . تاريخ كامل ايران ، ص 415 - 416 .